Maori (taal)

Maori

Je kunt niet rondreizen in Nieuw Zeeland zonder in aanraking te komen met de Maori taal. Als je reist met Air New Zealand begint het mogelijk al met het tijdschrift in het vliegtuig en anders is een van de eerste dingen die je ziet als je aankomt op het vliegveld van Auckland een muurposter met de tekst Haere Mai & welcome to our shores. Ook op veel andere plaatsen kom je de taal tegen. Hieronder een overzichtje van verschillende begrippen en hun Nederlandse vertaling:

Haere mai            –    gegroet, welkom

Aotearoa              –    letterlijk: land van de lange witte wolk, Nieuw Zeeland

Kia ora                 –     algemene groet, zowel een welkomst- als een afscheidsgroet

marae                   –    ontmoetingsplaats, gemeenschapshuis

waka                     –    kano

hoe                        –     peddel

hongi                    –    traditionele Maori begroeting

hangi                    –     grondoven

whare                   –     huis

iwi                         –     stam, volk

pa                          –     dorp

pakeha                 –     europeaan, niet maori

Kumara                –     zoete aardappel

Hongi

21 hongi copyright kiri dell (www_flickr_com_photos_warriorteambuilding)

De hongi is de traditionele begroeting van de Maori en wordt wel vergeleken met de eskimo begroeting. Bij de hongi beweeg je niet met je neus langs die van de ander. Je drukt je voorhoofd en neus tegen die van degene die je begroet.

De bedoeling van de begroeting is het delen van de levensadem, doordat je dezelfde lucht inademt.

Na de hongi ben je geen gast meer, maar deel van het volk en het land. Voor de duur van je bezoek hoor je de taken en verplichtingen van de rest van het volk uit te voeren. Vroeger hield dat ook in dat je meehielp bij de oogst of bij gevechten.

 

Het verdrag van Waitangi

16 waitangi copyright jim tucker (www_flickr_com_photos_28470621@N05)

In de jaren dertig van de negentiende eeuw kwamen er steeds meer Britten naar Nieuw Zeeland. Niet al deze Britten gedroegen zich netjes, maar omdat er geen wetten waren kon men hier niets tegen doen.

Bovendien hadden de Fransen inmiddels laten blijken interesse te hebben in Nieuw Zeeland. Om de belangen van de Engelse Kroon zeker te stellen kreeg William Hobson de opdracht om een verdrag op te stellen met de Maori.

Het verdrag werd in enkele dagen tijd opgesteld en in een avond vertaald naar het Maori. Op 6 februari 1840 werd in Waitangi het in Maori vertaalde verdrag ondertekend door ruim 40 Maori-stamhoofden. In de maanden daarna ondertekenden veel van de andere stamhoofden het verdrag ook, al waren er ook stamhoofden die weigerden te tekenen.

Tussen de Engelse versie en de Maori vertaling zaten grote verschillen. Volgens de Engelse versie kreeg de Engelse Kroon alle rechten op het land, terwijl in de Maori versie alleen gesproken wordt over het recht om het land te regeren. Daarnaast werd in de Maori versie bepaald dat de Maori beheersrecht en eigendomsrecht kregen over het land, de nederzettingen en alle waardevolle zaken, en de Engelse Kroon het recht had om te onderhandelen met de Maori stamhoofden over eigendom. In de Engelse versie staat dat de Maori eigendomsrecht hebben over hun land, de bossen en visgronden en andere eigendommen en wordt gesproken over het exclusieve recht van de Engelse Kroon om te onderhandelen over het eigendom.

De Maori waren er dus van overtuigd dat er een soort partnerschap werd aangegaan, waarbij de stamhoofden het land samen met de Engelsen zouden besturen.

In de decennia na het ondertekenen werden er dubieuze landaankopen goedgekeurd door de Kroon en werden de Maori stamhoofden steeds minder betrokken bij het landsbestuur. In 1864 werd er zelfs een wet aangenomen die de Kroon de macht gaf om Maori land te onteigenen. Pogingen van de Maori om bezwaar aan te tekenen bij de Kroon en het nakomen van het verdrag af te dwingen hadden geen effect.

In 1975 trokken de Maori in een protestmars vanuit Northland naar Wellington om aandacht te vragen voor het Verdrag van Waitangi. In hetzelfde jaar werd het Verdrag erkend door de politiek en werd het Waitangi tribunaal in het leven geroepen. Hoewel het tribunaal in eerste instantie alleen bevoegd was voor nieuwe disputen, werd het vanaf 1985 ook bevoegd om eigendomsgeschillen te behandelen tussen de Engelse Kroon en de Maori.

 

Ontdekking van Nieuw Zeeland

In het begin van de zeventiende eeuw dacht men dat er in het Zuidelijk Halfrond nog een continent zou moeten liggen, het Zuidland. Het Zuidland zou het tegenwicht zijn voor de andere continenten. En er zou goud, zilver, edelstenen en specerijen gevonden konden worden. Er waren diverse ontdekkingsreizigers die land waren tegengekomen in de Stille Oceaan en er werd gedacht dat dit allemaal stukken kustlijn waren van het enorme Zuidland.

In 1642 vertrok Abel Janszoon Tasman met twee schepen om in dienst van de VOC. Hij moest de kusten van het bekende Zuidland in kaart brengen, zoeken naar het onbekende Zuidland en een veilige route naar Zuid Amerika te vinden. De veilige route naar Zuid Amerika wilde de VOC gebruiken om daar onverwachts de Spanjaarden aan te kunnen vallen.

13 portet abel tasman copyright archives new zealand

Op 13 december 1642 schreef Abel Tasman in zijn journaal dat zij een groot, hoog oprijzend land zagen. Ze besloten dat het niet mogelijk was om recht op het land af te varen en het via een omweg te benaderen. Op 18 december zagen ze voor het eerst mensen op het land. Deze mensen schreeuwden en bliezen op een hoorn, waarop de bemanning terugriep en Abel Tasman een van de matrozen op zijn trompet liet antwoorden.

De volgende dag lagen er tientallen kano’s voor de kust. Abel Tasman stuurde zeven mannen in een kleine boot naar het andere schip om de bemanning te waarschuwen. Deze kleine boot werd aangevallen en overmeesterd, waarbij vier van de zeven mannen overleden.

Abel Tasman noemde de baai waarin het gebeurde de Moordenaarsbaai (nu de Golden Bay, ten noorden van het Zuidereiland).  Vanwege de weinig gastvrije houding van de bevolking werd er geen poging gedaan het land verder te verkennen. Toen een paar jaar later duidelijk werd dat het niet een deel van Zuidland was, werd het land Nieuw Zeeland gedoopt.

 

In 1769 bereikte James Cook de oostkust van het Noordereiland. Hij bracht in totaal zes maanden door met het in kaart brengen van de kustlijn. Tijdens deze verkenning ontdekte hij ook de zeestraat tussen de beide eilanden (Cook Straight).

13 hms endeavor james cook copyright Archives New Zealand

Kort daarna begonnen Europeanen zich in Nieuw Zeeland te vestigen.

 

Bron: Wikipedia en Het Journaal van Abel Tasman, door V. Roeper en D. Wildeman